Chín mục phân tích, không một dữ kiện: lỗ hổng dữ liệu đang định giá lại esports Hàn Quốc

Sáng thứ Ba tuần trước, một bản báo cáo chín chiều về esports nằm trên bàn làm việc của tôi. Đủ cả: phân tích patch, thể thức giải đấu, đội hình và tuyển thủ, cục diện khu vực, tài chính câu lạc bộ, tuân thủ luật thi đấu, hồ sơ rủi ro, tự sự công chúng, truyền dẫn ngành. Đủ bảng. Đủ khung. Đủ tiêu đề phụ. Và ở phần dữ liệu gốc, nơi lẽ ra phải có tên giải, tên đội, một chỉ số bất kỳ, chỉ có một dòng: không có thông tin khả dụng. Ba đồng nghiệp đọc nó trong bốn mươi phút. Hai người nói bản báo cáo "chắc tay". Không ai hỏi vì sao một tài liệu dài bốn nghìn chữ lại không chứa nổi một cái tên.

Tôi đã đặt cả danh tiếng vào một cú sút, và học được rằng danh tiếng chỉ là một con số. Lần này thứ nằm trên bàn không phải một cú sút hỏng. Nó là tấm gương của cả một ngành.

Ngành phân tích esports Hàn Quốc vận hành trên một giả định chưa từng được kiểm chứng: dữ liệu công khai đủ để dựng nên một luận điểm chuyên môn. Giả định đó đúng với bóng đá, nơi mỗi đường chuyền được ghi lại bởi ba nhà cung cấp độc lập và mỗi câu lạc bộ phải công bố báo cáo tài chính. Với esports, nó sai ở gần như mọi tầng.

Nhà phát hành nắm dữ liệu gốc và quyết định ai được nhìn thấy nó. Riot Games công bố tương đối mở dữ liệu trận đấu của League of Legends, đủ để một nhà phân tích độc lập dựng lại chỉ số đường, tỷ lệ chọn cấm và thời điểm kiểm soát mục tiêu. Valve thì không, và cộng đồng Dota 2 hay CS2 phải sống bằng bộ dữ liệu bên thứ ba, nơi sai số không được công bố. Không có Opta của esports. Không có bác sĩ đội bắt buộc công bố chấn thương. Không có cơ quan nào kiểm toán quỹ lương của một tổ chức.

Đó là lý do một bản báo cáo rỗng có thể tồn tại mà không ai giật mình. Cấu trúc đã được dựng sẵn để lấp đầy bằng suy đoán nghe hợp lý.

Cái chết của phân tích patch

Mọi phân tích esports đều phụ thuộc vào một biến số duy nhất: tên tựa game. Nhịp ra patch quyết định toàn bộ cửa sổ thích nghi. Riot đẩy bản cập nhật hai tuần một lần; một đội tuyển chuyên nghiệp có mười bốn ngày để tái cấu trúc đội hình, đổi ưu tiên chọn cấm, và huấn luyện lại phản xạ. Valve cập nhật thưa hơn nhiều, nhưng mỗi lần là một lần địa chấn. Cùng một luận điểm "đội A mạnh lên" có thể đúng ở tựa game này và vô nghĩa ở tựa game kia, vì một bên là thay đổi định lượng nhỏ, bên kia là thay đổi cơ chế.

Khi một bản báo cáo không nêu được tên tựa game, mọi kết luận phía sau đều là văn trang trí. Tỷ lệ thắng, tỷ lệ chọn cấm, thời gian giữ mục tiêu — tất cả đều vô nghĩa nếu không biết chúng đang đo cái gì. Tôi đã thấy đủ nhiều bài phân tích patch được viết bằng cách đọc tiêu đề bản cập nhật rồi suy ra hệ quả chiến thuật. Đó là cách nhanh nhất để trở thành người nói dối mà không biết mình đang nói dối.

Thể thức là biến số bị bỏ quên

Một giải đấu BO1 và một giải BO5 không cùng bản chất xác suất. BO1 thưởng cho sự bất ngờ, cho một pha mở đầu may mắn, cho một đội yếu hơn nhưng chuẩn bị đúng một chiến thuật. BO5 thưởng cho độ sâu đội hình, cho khả năng sửa sai giữa các ván, cho người có nhiều phương án hơn. Nhà phân tích nào đánh giá một đội mà không nêu thể thức là đang nói về một đội không tồn tại.

Thể thức Thụy Sĩ ở vòng bảng còn thêm một lớp nhiễu: kết quả phụ thuộc vào việc bạn gặp ai ở vòng nào. Cùng một thành tích, hai nhánh đấu khác nhau, hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Bốn mùa ngồi trong phòng phân tích của LCK, tôi nhận ra người Hàn dễ quên rằng phần còn lại của thế giới đang thay đổi thể thức mỗi mùa, trong khi LCK giữ một khung tương đối ổn định và vì thế trở nên khó so sánh với chính nó của ba năm trước.

Tài chính câu lạc bộ: vùng tối lớn nhất

Người ta gọi tôi là kẻ phản bội, nhưng tôi chỉ trung thành với những con số.

Ở esports, những con số đó hầu như không tồn tại. Quỹ lương chiếm phần lớn doanh thu của một tổ chức chuyên nghiệp — mức phổ biến được lưu hành trong ngành là trên bảy mươi phần trăm, có tổ chức vượt tám mươi. Nhưng gần như không câu lạc bộ nào công bố báo cáo tài chính được kiểm toán. Nhà tài trợ công bố thì ít, giá trị hợp đồng bị che bằng điều khoản bảo mật. Một thương vụ chuyển nhượng được công bố bằng một dòng thông cáo, không kèm cấu trúc hợp đồng, không kèm thời hạn thực, không kèm điều khoản mua lại.

Khi không có giá trị thị trường, không thể có khái niệm mua quá giá. Mọi phán đoán về một bản hợp đồng đắt hay rẻ đều là cảm giác được trang điểm bằng thuật ngữ.

Nhà phát hành vừa làm luật vừa làm chủ

Đây là chỗ tôi muốn người đọc chậm lại. Trong bóng đá, liên đoàn làm luật, câu lạc bộ thi đấu, đài truyền hình trả tiền bản quyền, và ba bên đó có lợi ích khác nhau. Trong esports, nhà phát hành ngồi cả ba ghế: viết luật giải, sở hữu sản phẩm, và thu tiền bản quyền phát sóng.

Một hệ thống như vậy không nhất thiết tham nhũng. Nó chỉ đơn giản là không có cơ chế tự sửa. Khi tính toàn vẹn thi đấu bị đặt cạnh doanh thu, ai sẽ là người phán xử? Không ai cả.

Và đây là nơi vấn đề cá cược trở nên nghiêm trọng hơn bóng đá. Một cầu thủ bóng đá bị điều tra bởi một liên đoàn độc lập với nhà tài trợ của giải. Một tuyển thủ esports bị điều tra bởi chính công ty bán vé, bán vật phẩm trong game và ký hợp đồng tài trợ với giải. Quy định tụt hậu không phải vì người ta không biết, mà vì tốc độ ra quy định bị ràng buộc bởi tốc độ tăng trưởng.

Nhập khẩu nhân sự và ảo giác về chiều sâu khu vực

Hàn Quốc là nước xuất khẩu tuyển thủ lớn nhất lịch sử esports, và cũng là nước nhập khẩu ngược ngày càng nhiều. Dòng chảy hai chiều đó khiến mọi so sánh khu vực trở nên trượt. Một đội hình toàn Hàn tại LCK không còn là mặc định; một đội hình trộn ngôn ngữ tại LPL có thể vô địch. Khi đánh giá sức mạnh khu vực, người ta thường đếm danh hiệu thay vì đếm năng lực đào tạo. Danh hiệu là quá khứ. Học viện là tương lai. Và học viện thì gần như không ai công bố dữ liệu.

Giá trị truyền thông và giá trị thi đấu

Một tuyển thủ như Faker (Lee Sang-hyeok) tạo ra lượng người xem mà không chỉ số nào đo được, và điều đó hoàn toàn hợp lý về mặt thương mại. Vấn đề nảy sinh khi giá trị truyền thông được dùng thay cho giá trị thi đấu trong các quyết định đội hình. Một bản hợp đồng có thể được ký vì lượt xem, rồi được biện minh bằng những chỉ số được chọn lọc để chứng minh điều ngược lại. Tôi không viết để được yêu, tôi viết để được đúng — sau này.

Nơi tôi có thể sai

Tôi có thể sai ở một điểm: nếu dữ liệu mở trở thành tiêu chuẩn, toàn bộ luận điểm trên sụp đổ.

Điều kiện để tôi sai rõ ràng. Nếu một nhà phát hành lớn công bố toàn bộ dữ liệu trận đấu thô kèm định nghĩa chỉ số, nếu một giải đấu lớn buộc câu lạc bộ thành viên nộp báo cáo tài chính tối thiểu, và nếu một cơ quan độc lập có quyền điều tra tính toàn vẹn thi đấu mà không phụ thuộc hợp đồng tài trợ — thì ngành phân tích esports sẽ thay đổi trong vòng hai mùa. Không có ba điều đó, mọi báo cáo chín chiều chỉ là một cách trình bày sự thiếu hiểu biết cho gọn gàng.

Tôi cũng có thể sai về mức độ. Có thể ngành này vẫn vận hành được với dữ liệu mờ, vì thứ người xem thực sự muốn là cảm xúc, không phải bằng chứng. Đó là một khả năng thật, và nó là tin xấu, không phải tin tốt.

Điều tôi chờ

Đám đông hò hét, nhưng tôi lắng nghe sự im lặng của các chiến thuật gia.

Dự đoán có thể kiểm chứng của tôi: trong vòng ba mùa tới, sẽ có ít nhất một giải đấu quốc tế lớn đưa kiểm toán dữ liệu vào điều kiện cấp phép, và nó sẽ đến từ áp lực của nhà tài trợ chứ không từ nhà phát hành. Nhà tài trợ là bên duy nhất trong chuỗi này không kiểm soát được dữ liệu và là bên chịu thiệt khi dữ liệu sai.

Nếu điều đó xảy ra, người viết phân tích sẽ phải học lại nghề từ đầu. Và đó là tin tốt nhất mà ngành này có thể nhận được.