Pleiku và ba ngày không kịp thở: U23 Việt Nam học cách chạy trước khi học cách đá

Tiếng còi khai cuộc ở Pleiku sẽ vang lên lúc 19 giờ ngày 10 tháng 11, và khi nó vang lên, đội U23 Việt Nam sẽ có trong tay chưa đầy bốn mươi tám giờ tập luyện cùng nhau kể từ buổi họp mặt ngày 8 tháng 11. Đó là toàn bộ thời gian cộng lại. Một buổi tối đầu tiên để điểm danh và kiểm tra y tế, một buổi sáng để chạy nhẹ, một buổi chiều để chia đội hình — và rồi là Thái Lan, dưới ánh đèn sân vận động Pleiku, dưới mắt của năm mươi nghìn người thích nhìn thấy một đội bóng giành chiến thắng hơn là nhìn thấy một đội bóng học được điều gì.

Tôi đã ngồi trong những phòng họp báo như thế, những phòng mà người ta dùng từ "giao hữu" như một tấm lá chắn, và tôi đã chép trong sổ tay của mình một dòng mà tôi vẫn giữ đến nay: một giải đấu bốn đội không phải là giao hữu, nó chỉ là một giải đấu bốn đội có đáy thấp hơn. VTV Cup năm nay có bốn đội — Việt Nam, Thái Lan, Qatar, Singapore — thi đấu vòng tròn một lượt, tổng cộng ba lượt trận cho mỗi đội, ba lượt trong năm ngày. Qatar nhận lời dự giải khi đã có một năm rưỡi chuẩn bị theo mô hình Aspire, đội hình đầy đủ, và một chế độ dinh dưỡng khoa học đến mức từng calo đều có người chịu trách nhiệm. Singapore đến với nguồn lực thấp hơn nhưng với một lão tướng dẫn đội quen việc phá nhịp đội khác. Thái Lan, như mọi khi, đến với ý chí đánh chiếm khu vực. Và Việt Nam đến bằng hai buổi tập.

Điều đó là dữ liệu, không phải bi kịch. Hai ngày chuẩn bị đồng nghĩa với một hệ quả chiến thuật cụ thể: đội hình xuất phát gần như chắc chắn chỉ có thể đá bằng những thứ đã thuộc lòng — hệ thống phòng ngự bốn hậu vệ dâng cao, các tình huống cố định đã dựng khung từ những đợt tập trung trước, và ba tín hiệu chuyển trạng thái đơn giản. Không có chỗ cho một thử nghiệm mới, dù chỉ một bài đánh biên lệch. Bất cứ huấn luyện viên nào có lý trí, với hai ngày trong tay, sẽ chọn tính liên tục thay vì tính sáng tạo. Không phải vì họ không muốn thử, mà vì thời gian không cho phép lỗi.

Và đây là điểm đáng chú ý nhất mà hầu như không ai gọi tên: lịch thi đấu này được thiết kế rất tốt cho việc xoay tua, và có khả năng người ta đã thiết kế nó có chủ đích.

Việt Nam gặp Thái Lan trước, ngày 10 tháng 11, trận nặng nhất về cảm xúc và va chạm. Rồi gặp Singapore ngày 12 tháng 11, đối thủ nguồn lực thấp nhất, lúc mà đội hình có thể được xoay mà chi phí xoay là thấp nhất. Và gặp Qatar ngày 14 tháng 11, đối thủ khác vùng, khác trường phái, khác chiều cao trung bình — trận mà đội hình mạnh nhất cần được dồn sức. Đó là một đường cong tải trọng hợp lý: dốc lên ở trận mở màn, bằng phẳng ở trận giữa, dốc lên ở trận cuối. Không đội bóng nào khôn ngoan bằng một giải đấu diễn ra đúng lịch như thế.

Và tôi muốn nói thêm một điều mà phòng họp báo ở Pleiku sẽ không nói: rất có thể sẽ có hai đội hình khác nhau trong ba trận này, và trận ngày 12 là trận được phép dùng đội hình mỏng nhất. Điều đó tốt cho mỗi cầu thủ được ra sân, nhưng cũng có nghĩa là những người đã ra sân mở màn nhiều khả năng sẽ phải mang theo những vết va chạm sang trận thứ hai, vì quãng nghỉ là bốn mươi tám giờ chứ không phải bốn mươi tám ngày.

Tôi đã theo dõi rất nhiều giải trẻ của khu vực này trong ba mươi năm, và tôi biết điều này: thứ làm hại cầu thủ U23 không phải là một trận thua mà là một trận thắng không còn được xem trọng. Ghi bàn mở tỉ số là hành động của một cầu thủ trẻ, nhưng ghi bàn trong hiệp phụ khi đã có hai người bị đau ở bắp chân — đó là hành động mà không đội bóng trẻ ở Việt Nam nào từng được chuẩn bị.

Còn có một điểm tôi muốn đặt ngay khi được phép: không có kết quả nào ở Pleiku sẽ nói lên được điều gì về giấc mơ Olympic. Vòng loại AFC U23 2028 cần những trận có thể xoay chuyển bằng một tấm thẻ đỏ ở hiệp hai, cần hiệp phụ, cần loạt luân lưu, cần vài lần đi về trên đôi chân đã cạn. Một vòng bảng ba trận đá lượt đi lượt về với một đội hình 22 người không cho đội tuyển quốc gia tập được phản xạ sinh tồn nào cả. Nó chỉ cho họ một thứ khác: khả năng thích nghi với những đối thủ không cùng trường phái. Đó không phải ít, nhưng không phải là tất cả.

Đêm nào tôi cũng viết từ một căn phòng nhìn ra cảng Hamburg, và tôi nhận ra rằng tôi lại đang dùng hình ảnh của mình để nhìn về Pleiku. Nhưng đó là thói quen nghề nghiệp. Mùa giải không bao giờ phụ thuộc vào một trận đấu, nó phụ thuộc vào việc một đội bóng có tiếp tục học sau một trận thua hay không. Đội tuyển U23 Việt Nam đang được đặt vào một khung tập luyện đáng giá, nhưng được đặt vào đó bằng một cửa hẹp. Họ sẽ không học được bài học nào mới ở Thái Lan, và điều đó không sao. Họ sẽ học được một chút ở Qatar, với điều kiện là họ đừng thua hai trận trước đó. Và họ sẽ học được rất nhiều ở một băng ghế mà không đứa trẻ nào từng được ngồi đủ lâu để hiểu nó.

Khi họ đóng sập cánh cửa phòng họp báo ở Pleiku, tôi mong có nhiều người trong số họ bước ra ngoài và tìm thấy một sân vận động đang chờ. Không phải để thắng. Mà để chạy. Và để nhìn thấy những cầu thủ Thái Lan ở bên kia đường biên biết rằng họ đang phải chịu đựng một đội bóng đang học đá, chứ không phải một đội bóng đang học thắng. Đó là sự khác biệt chúng ta không nói đến, và chính là sự khác biệt đó sẽ định hình bảy năm tiếp theo của bóng đá Việt Nam. Và câu hỏi đặt ra không phải là họ có vô địch Pleiku hay không. Mà là ai trong số họ sẽ đứng trên sân của vòng loại đó, và ở đó họ có nhớ rằng mình đã từng phải đá ba trận trong năm ngày với một đội hình như thế.