Bạo lực sân cỏ V-League và khoảng lặng của tiếng còi

Tôi không ghi lại một bàn thắng nào trong trận Đồng Nai gặp CLB Công an Hà Nội (CAHN) tối 20/9. Ngồi ở khu kỹ thuật, mắt tôi dán vào một cầu thủ đang nằm trên cỏ: Nguyễn Đình Bắc. Phút ấy trái bóng đã lăn về phía xa, tiền đạo của CAHN ôm lấy chân, người co lại. Khán đài ồ lên, rồi lặng đi, rồi ồ lên lần nữa. Nghe nhịp từ ghế quan sát, nơi chiến thuật bắt đầu trật nhịp. Xem lại băng hình sau trận, tôi đếm được hai hành vi riêng biệt đến từ phía Đồng Nai, cả hai đều nhằm vào cùng một cái chân của Đình Bắc: một cú đánh chỏ của hậu vệ Lê Văn Sơn, và hai lần trung vệ Huỳnh Tấn Sinh đá từ phía sau. Một trận đấu, một mục tiêu, hai lần vượt qua giới hạn. V-League bước vào mùa giải thường niên với những tín hiệu lẽ ra phải được đọc sớm. Ở vòng 2, trung vệ Đoàn Văn Hậu (CLB CAHN) đá gãy chân tiền vệ Doãn Ngọc Tân (Thể Công Viettel). Cũng ở vòng đấu đó, ngoại binh Ezeqiuel Santos Da Silva (Nam Định) đạp vào bụng Võ Hữu Việt Hoàng (SHB Đà Nẵng). Hai pha bóng, hai nạn nhân, hai đội bóng khác nhau, cùng một mùa giải. Đến trận Đồng Nai gặp CAHN ngày 20/9, danh sách ấy dài thêm. Sau chuỗi sự việc, đại diện Ban tổ chức giải, Công ty Cổ phần Bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam (VPF) và Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) đã gặp trực tiếp Ban trọng tài VFF. Nội dung cuộc gặp xoay quanh một yêu cầu: các trọng tài phải làm đúng luật, giữ kỷ cương của giải đấu, ngăn chặn những hành vi thô bạo trên sân. Cụm từ "làm đúng luật" nghe đơn giản. Đặt cạnh thực tế, nó là lời nhắc về những gì đã bị bỏ sót: bỏ sót lỗi, bỏ sót thẻ. Và đó chính xác là điều trọng tài Lê Vũ Linh đã mắc phải trong trận Đồng Nai gặp CAHN. Ở tình huống Huỳnh Tấn Sinh bỏ bóng đá người nhằm vào Đình Bắc, trọng tài chính chỉ sử dụng thẻ vàng để phạt Tấn Sinh. Ông không dùng thẻ đỏ, dù Tấn Sinh đá nguội Đình Bắc đến hai lần. Xem lại hai pha bóng ấy, điều đáng chú ý nằm ở sự lặp lại. Một cầu thủ bị nhắm tới hai lần bởi cùng một đối thủ, trong cùng một trận, thường là dấu hiệu của một chỉ dẫn rõ ràng hơn là một phản ứng nóng nảy. Lê Văn Sơn chọn cú đánh chỏ, hành vi khó ngụy trang thành tranh chấp. Huỳnh Tấn Sinh chọn những cú đá từ phía sau, loại va chạm mà nạn nhân không thể phòng bị. Cả hai đều hướng về một mục tiêu đã được xác định từ trước. Phía sau những biên bản là một cầu thủ trẻ. Đình Bắc là mũi nhọn của CAHN, và việc anh liên tục bị nhắm vào vượt ra ngoài phạm vi một trận đấu. Mỗi lần bị đá nguội, sự tự tin của một tiền đạo lại bị bào mòn một chút. Những cầu thủ tấn công học được rằng, để chơi bóng, đôi khi họ phải chấp nhận sống chung với nỗi đau. Đó là một dạng áp lực mà không bảng thống kê nào ghi lại. Trao đổi sau trận, cựu Phó chủ tịch chuyên môn VFF, cựu Trưởng ban trọng tài VFF Dương Vũ Lâm nói thẳng: "Trọng tài Lê Vũ Linh đã bỏ sót thẻ, liên quan đến pha bóng này. Huỳnh Tấn Sinh bỏ bóng đá người quá phô, nhưng không bị thẻ đỏ". Ông đi xa hơn một bước, đặt vấn đề về sự tương xứng: "Nếu đã phạt nguội, treo giò Tấn Sinh vì lỗi này, thì cũng phải treo còi trọng tài Lê Vũ Linh tương tự". Ông Lâm cũng yêu cầu làm rõ trách nhiệm của tổ VAR, gồm các ông Võ Hoài Thương và Nguyễn Thành Sơn. Ông phân tích hai khả năng. Nếu tổ VAR có tư vấn cho trọng tài chính nhưng bị trọng tài chính phủ quyết, thì tổ VAR hoàn thành nhiệm vụ. Ngược lại, nếu tổ VAR không tư vấn cho trọng tài chính Lê Vũ Linh về việc phải sử dụng thẻ đỏ cho lỗi bỏ bóng đá người vừa nêu, các trọng tài VAR cũng phải bị xử lý. Đây là chỗ câu chuyện trở nên thú vị về mặt kỹ thuật. Một tấm thẻ vàng ở tình huống như vậy vừa là quyết định nhẹ tay, vừa là một tấm khiên. Khi trọng tài đã xử lý pha bóng trên sân, việc xử phạt nguội cầu thủ sau đó trở nên phức tạp, vì nguyên tắc không xử hai lần cho cùng một hành vi. Nói cách khác, chính cái thẻ vàng ấy mở đường cho Tấn Sinh thoát khỏi một án treo giò nặng. Bỏ sót thẻ đỏ ở đây mang sức nặng vượt xa một sai sót thường ngày. Nó thay đổi hậu quả. Thông thường, các án kỷ luật cụ thể dành cho trọng tài không được công bố rộng rãi. Ông Lâm hé lộ cách nhận biết gián tiếp: "cứ để ý danh sách trọng tài ở các vòng đấu kế tiếp sẽ biết các trọng tài có liên quan có bị treo còi hay không. Nếu họ không được phân công ở các vòng đấu liền kề vòng đấu vừa diễn ra, khả năng cao là họ đang bị kỷ luật". Cơ chế ấy phản ánh một thói quen vận hành lâu năm của bóng đá Việt Nam. Kỷ luật trọng tài được giữ kín như một chuyện nội bộ, trong khi kỷ luật cầu thủ được công bố. Kết quả là công chúng nhìn thấy nửa bức tranh, và nửa còn lại cứ lặng lẽ trôi qua. Sân trống vẫn còn tiếng nhịp. Án kỷ luật không công bố không có nghĩa là không tồn tại; nó chỉ có nghĩa là người xem phải tự đoán. Ở góc độ trận đấu, việc nhắm vào một cầu thủ cụ thể như Đình Bắc thường là dấu hiệu của một kế hoạch có chủ đích hơn là ngẫu nhiên. Khi đối phương xác định tiền đạo của CAHN là mắt xích có thể phá vỡ thế trận, mức độ quyết liệt dành cho anh ta sẽ tăng lên. Phần lớn sự gia tăng ấy nằm trong khuôn khổ luật. Phần vượt rào, nếu bị bỏ qua, sẽ được lặp lại. Tấn Sinh đá vào Đình Bắc hai lần, và chỉ nhận một thẻ vàng. Với bất kỳ hậu vệ nào, tín hiệu ấy rất rõ ràng: cái giá vẫn còn rẻ. Có một phản xạ quen thuộc của dư luận: thấy pha bóng xấu, lập tức đòi treo còi trọng tài. Cách phản ứng ấy dễ hiểu, nhưng nó chỉ chạm tới phần nổi. 127 lời trái chiều, một sự thật: sân cỏ luôn tự trả lời. Vấn đề lớn hơn nằm ở chỗ, cú đá nguội của Tấn Sinh và cú đánh chỏ của Lê Văn Sơn không tự nhiên xuất hiện trong một hiệp đấu. Chúng là kết quả của một môi trường, nơi một số đội tin rằng mức độ quyết liệt vượt rào vẫn rẻ hơn cái giá phải trả khi để đối thủ chơi bóng. Trong bóng đá, lạm dụng lòng tin cũng là một chiến thuật bẩn. Cầu thủ tính toán rằng trọng tài sẽ ngần ngại rút thẻ đỏ ở giai đoạn đầu trận, rằng tổ VAR sẽ đứng ngoài những tình huống tranh chấp mờ, rằng án phạt nguội đến muộn và nhẹ. Khi những tính toán đó lặp lại đủ nhiều, chúng trở thành một phần của văn hóa thi đấu. Cần nhìn trọng tài Lê Vũ Linh với sự công bằng nhất định. Rút thẻ đỏ trong một trận đấu căng thẳng luôn là quyết định nặng nề, và sai sót là một phần của công việc. Nhưng tiêu chuẩn của giải đấu lại nằm ở việc xử lý sai sót đó. Nếu bỏ qua, tiêu chuẩn tự động hạ xuống, và các trọng tài khác sẽ điều chỉnh theo. Cũng cần nói rõ một nghịch lý. Việc treo còi một trọng tài không tự động làm cho sân cỏ an toàn hơn. Nó chỉ giải quyết một mắt xích. Nếu cấu trúc khuyến khích lối đá thô bạo không thay đổi, một trọng tài khác sẽ sớm rơi vào tình huống tương tự. Điều cần theo dõi vượt ra ngoài việc ai bị treo còi; nó còn là liệu tiêu chuẩn rút thẻ đỏ có được thống nhất từ vòng đấu này sang vòng đấu khác hay không. Cuộc gặp giữa VFF, VPF, Ban tổ chức giải và Ban trọng tài VFF có ý nghĩa ở chỗ nó biến một vấn đề kỹ thuật thành một yêu cầu vận hành. Khi ban tổ chức nói về kỷ cương, họ đang đề cập đến một chuỗi phản ứng: cầu thủ hiểu luật, trọng tài áp luật, và hệ thống VAR hỗ trợ đúng cách. Một mắt xích yếu làm cả chuỗi lệch nhịp. Điều đáng chờ ở các vòng đấu tới không phải một danh sách án kỷ luật được công bố rộng rãi. Câu trả lời sẽ nằm ở những cái tên xuất hiện hay vắng mặt trên bảng phân công trọng tài, ở số thẻ đỏ được rút ra ngay trong hiệp một, và ở việc tổ VAR có dám can thiệp vào những pha bóng mà trọng tài chính không muốn nhìn thấy hay không. Danh sách trọng tài là bản nhạc; án kỷ luật chỉ là phần lời ít khi được hát lên. Và nếu cái giá của một cú đá nguội vẫn rẻ, sẽ luôn có người trả nó.