Đáy bảng, tấm vé 0,03 giây và tiếng nước gọi tên – Vòng loại 50m ếch nữ tại Asian Games 20

Tokyo Aquatics Centre sáng Chủ nhật không có tiếng còi khai cuộc. Nó chỉ có tiếng nước vỡ ra từng mảnh dưới những bàn tay khua, tiếng thở của hai mươi bốn con người đang cố xuyên qua một mặt hồ phẳng lặng. Khi Hareem Malik chạm tay vào thành bể, bảng điện tử đông cứng ở con số 36.52. Cô ngẩng đầu tìm tên mình trên màn hình lớn — ô số 22. Bên cạnh, Mishael Aisha Hyat, đồng đội của cô, dừng lại ở 37.02, ô số 24. Hai vận động viên bơi lội Pakistan vừa hoàn thành phần thi vòng loại 50m bơi ếch nữ tại Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20. Trong số 24 người dự tranh sáng hôm đó, họ là những người chậm nhất. Không một khán đài nào dành cho họ tràng pháo tay, không một ống kính nào lia xuống làn bơi của họ. Nhưng nước vẫn nhớ từng nhịp khua tay của họ. Nước không biết nói dối, nhưng nó cũng không kể được câu chuyện nào hoàn chỉnh. Nếu chỉ dựa vào bảng thành tích, người ta sẽ thấy hai cô gái đến từ Pakistan thất bại toàn diện. Người ta sẽ thấy họ bơi chậm hơn Tang Qianting của Trung Quốc tới hơn bảy giây, một khoảng thời gian không tưởng ở cự ly ngắn nhất của chương trình bơi lội. Nhưng bảng điện tử không đo được hành trình họ đã đi qua trước khi đứng trên bục xuất phát. Nó chỉ đo được thứ duy nhất nó được lập trình để đo: thời gian. Với một người làm nghề bình luận thể thao, tôi hiểu rõ sự tàn nhẫn của thước đo ấy. Tôi cũng hiểu rõ rằng, thước đo luôn có một vùng câm. Ở phía trên cùng của bảng thành tích, câu chuyện quá đỗi rõ ràng. Tang Qianting bơi 29.50, chỉ chậm hơn kỷ lục châu Á do chính cô nắm giữ 0.06 giây và nhanh hơn kỷ lục đại hội 29.92 tới 0.42 giây. Satomi Suzuki của Nhật Bản về nhì với 30.35. Yang Chang, cũng của Trung Quốc, về ba với 30.56. Kotomi Kato của Nhật Bản về tư với 31.06. Bốn người dẫn đầu bước ra khỏi bể với gương mặt phẳng lặng, như thể họ vừa làm một việc quá đỗi bình thường. Với họ, đúng vậy. Một suất vào chung kết Asian Games không nằm ngoài dự tính. Nhưng tấm vé đáng chú ý nhất của vòng loại này nằm ở ô số 10. Nguyễn Thúy, cái tên Việt Nam được ghi trong bảng kết quả quốc tế là Thuy Nguyen, đã chạm thành bể sau 32.28 giây. Cô giành suất cuối cùng vào chung kết bằng cách đẩy Adellia của Indonesia xuống vị trí thứ 11 chỉ với 0.03 giây ít hơn. Ba phần trăm của một giây. Một khoảng thời gian nhỏ hơn cả một cái chớp mắt, nhỏ hơn cả thời gian để một trái tim đập nửa nhịp. Nếu Adellia khua tay mạnh hơn, nếu cú chạm của cô ấy chính xác hơn, nếu cú lặn của cô ấy sâu hơn một chút, tấm vé đó đã đổi màu cờ. Nhưng trong bơi lội, hầu như không có chữ “nếu”. Bảng điện tử là lời cuối cùng, và lời của nó là 32.28. Để hiểu vì sao 0.03 giây có thể quyết định số phận của một kỳ đại hội, phải hiểu bản chất của cự ly 50m ếch nữ. Đây là cự ly bơi ngắn nhất, dữ dội nhất và ít khoan dung nhất trong chương trình thi đấu. Vận động viên không có quyền mắc sai lầm, không có quyền nghĩ, thậm chí không có quyền thở sai một nhịp. Một cú trượt chân khi xuất phát, một cú đạp nước thiếu lực, một cú chạm thành bể chậm nửa nhịp, tất cả đều phải trả giá bằng một phần trăm giây. Người bơi ếch thường nói vui rằng đây là cự ly dành cho những người thích tự dày vò bản thân. Không giống bơi tự do hay bơi ngửa, bơi ếch buộc cơ thể phải chuyển động theo một nhịp không tự nhiên: hai tay khua về trước, hai chân đạp ra sau, đầu nhô lên mặt nước để thở rồi lại cúi xuống. Toàn bộ chu kỳ chỉ kéo dài khoảng một nhịp thở. Chỉ cần một phán đoán sai về độ sâu khi lặn, hoặc một cú đạp chân không trọn lực, vận động viên sẽ mất ngay từng phần trăm giây. Ở cự ly 50m, người ta không có cơ hội sửa sai. Khoảng cách giữa Nguyễn Thúy và Tang Qianting là 2.78 giây. Ở một cự ly kéo dài chưa đầy ba mươi giây, 2.78 giây tương đương với khoảng mười thân người trên mặt nước — một vực thẳm không thể bù đắp bằng ý chí ở thì hiện tại. Nó là thành quả của hệ thống đào tạo, của dinh dưỡng, của khoa học thể thao, của nhiều thế hệ. Vì vậy, tấm vé của Nguyễn Thúy nên được đọc theo hai cách. Cách thứ nhất, đó là chiến thắng cá nhân xứng đáng được tôn vinh. Cách thứ hai, đó là lời nhắc rằng bơi lội Việt Nam vẫn đang đứng ở cửa ngõ, chưa bước vào sảnh chính. Trong danh sách mười người bước vào chung kết sáng Chủ nhật, có sự góp mặt của các đại diện Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Bắc Trung Hoa, Singapore, Ma Cao và Việt Nam. Park Sieun của Hàn Quốc và Lin Pei-wun của Đài Bắc Trung Hoa cùng có thành tích 31.62. Tan Mikayla của Singapore bơi 31.86. Pui Lam Chen của Ma Cao bơi 31.92. Chiu Yi-chen của Đài Bắc Trung Hoa bơi 32.19. Những con số nằm gần nhau, nhưng từng con số đều là sản phẩm của những điều kiện rất khác nhau. Ngay phía sau tấm vé cuối cùng, bức tranh Đông Nam Á hiện ra đầy cay nghiệt. Adellia, vận động viên Indonesia, dừng lại ở 32.31, chỉ thua Nguyễn Thúy một khoảng không thể nhận ra bằng mắt thường. Man Wui Kiu của Hồng Kông về thứ 12 với 32.53. Phurichaya Junyamitree của Thái Lan về thứ 13 với 32.70. Nếu vòng loại này diễn ra vào một buổi sáng khác, thứ tự của các quốc gia Đông Nam Á có thể đã xáo trộn hoàn toàn. Ở cự ly 50m, danh tiếng không giúp ai chạm thành bể nhanh hơn. Thành tích 32.28 của Nguyễn Thúy vì thế càng quý, bởi nó được tạo ra giữa một khu vực đang chuyển mình rất nhanh. Khu vực phía cuối bảng xếp hạng mới là nơi tôi muốn đặt trọng tâm. Sau vị trí thứ 13 là những cái tên gần như không xuất hiện trên truyền hình: Valerie Tarazi và Marina Abushamaleh của Palestine, Lynn El Hajj của Li-băng, Thitirat Inchai của Thái Lan, Tay Jiaqi của Singapore, Maral Batsanal và Nomin-erdene Batchuluun của Mông Cổ, Noor Taha của Bahrain, Mst Mukti Khatun của Bangladesh. Và ở hai vị trí cuối cùng, Hareem Malik và Mishael Aisha Hyat của Pakistan. Tamsiri Niyomxay của Lào cũng nằm trong danh sách dự kiến nhưng không xuất hiện. Khoảng cách giữa hai cô gái Pakistan và nhóm dẫn đầu là hơn bảy giây — một khoảng thời gian mà ở cự ly 50m, người ta thường gọi là hai thế hệ. Nhưng điều khiến tôi dừng lại không phải là con số đó. Điều khiến tôi dừng lại là câu hỏi: vì sao họ vẫn đến? Pakistan không phải là một cường quốc bơi lội. Họ không có hệ thống bể bơi đạt chuẩn Olympic phủ khắp các thành phố, không có chương trình tuyển chọn tài năng từ cấp tiểu học, không có đội ngũ huấn luyện viên được đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế. Việc cử hai vận động viên đến Tokyo Aquatics Centre đã là một nỗ lực vượt xa ngân sách dành cho thể thao dưới nước của đất nước họ. Gọi họ là thất bại vì xếp cuối bảng là một cách đọc lười biếng. Sáng hôm ấy, trong khi cả thế giới bơi lội hướng về Tang Qianting, hai cô gái Pakistan ấy vẫn đứng ở cuối bể, nhìn lên màn hình, nhìn tên mình ở hai ô cuối cùng. Họ không khóc, không cúi đầu, không bào chữa cho chuyến bay dài. Họ ôm khăn, đi về phía hành lang. Không ai phỏng vấn họ. Không một ống kính nào đuổi theo họ. Vậy mà họ vẫn thức dậy, vẫn đứng trên bục xuất phát, vẫn nhảy xuống nước với 24 người khác — trong khi biết rất rõ tên của họ sẽ không xuất hiện trong danh sách nào ngoài danh sách kết quả. Chính những con người vô hình ấy mới là thứ khiến đại hội thể thao châu Á mang đầy đủ ý nghĩa của nó. Một kỳ đại hội vừa là nơi những người nhanh nhất ăn mừng, vừa là nơi những người chậm nhất dám đứng lên. Maral Batsanal của Mông Cổ không đến Tokyo để giành huy chương. Lynn El Hajj của Li-băng không đến Tokyo để cạnh tranh truyền thông. Họ đến vì một lý do đơn giản hơn nhiều: họ được sinh ra với một lá cờ, và một câu hỏi chưa có lời đáp — biết đâu, một ngày nào đó, môn thể thao của họ sẽ được lắng nghe. Nhìn toàn cảnh bức tranh vòng loại, có thể thấy bơi lội châu Á đang phân thành ba tầng rõ rệt. Tầng thứ nhất là nhóm đầu — Trung Quốc, Nhật Bản — nơi các kỷ lục được tính bằng phần trăm giây và các vận động viên lớn lên trong hệ thống tuyển chọn khép kín. Tầng thứ hai là nhóm đang đuổi theo — Singapore, Indonesia, Thái Lan, Việt Nam, Hồng Kông, Đài Bắc Trung Hoa, Ma Cao — nơi các quốc gia đã có chiến lược đầu tư nhưng vẫn chưa đủ sức cạnh tranh huy chương. Tầng thứ ba là nhóm các quốc gia Nam Á, Tây Á, Trung Á, nơi sự hiện diện ở vòng loại đã là một chiến thắng. Ba tầng này không ngừng chuyển động, nhưng khoảng cách giữa tầng một và tầng ba vẫn là một vực thẳm. Có một sự bất công không tên trong thể thao hiện đại: người ta tôn vinh đỉnh cao và vô tình coi sự chậm chạp là thất bại đạo đức. Nhưng thất bại của một vận động viên xếp cuối bảng hiếm khi là thất bại của chính họ. Đó thường là thất bại của cả một hệ sinh thái — nơi không có bể bơi đạt chuẩn, không có giáo trình khoa học, không có nguồn tài chính đủ để nuôi dưỡng một giấc mơ. Hareem Malik và Mishael Aisha Hyat đã trả lời câu hỏi “vì sao họ vẫn đến” bằng màn trình diễn của một hành trình dài hơn nhiều so với 50 mét. Với Nguyễn Thúy, hành trình của cô là câu chuyện của những bước đi nhỏ nhưng đều đặn. Một tấm vé vào chung kết Asian Games không phải là tấm huy chương, nhưng nó là một dấu mốc đáng được ghi nhận cho bơi lội Việt Nam. Tôi muốn nhìn thẳng vào con số 32.28 và thừa nhận: chúng ta vẫn còn cách nhóm dẫn đầu một khoảng rất xa. Nhưng tôi cũng muốn nhìn thấy điều mà bảng thành tích không hiển thị: một vận động viên Việt Nam đã đứng trên bục xuất phát, nhảy xuống nước, và chen chân vào danh sách mười người mạnh nhất châu lục. Khi bơi lội Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, đó đã là một sự vượt bậc. Chiếc vé cuối cùng của vòng loại đôi khi là câu chuyện đẹp nhất của buổi sáng. Nó nói về việc giành giật từng phần trăm giây, về việc đứng ở ranh giới giữa được và mất, về việc biết rằng thành quả của mình có thể bị xóa sổ chỉ bằng một khắc thiếu tập trung. Nguyễn Thúy đã không để khoảnh khắc ấy trôi qua. Adellia sẽ về nước và tự hỏi mình đã thiếu gì trong 0.03 giây đó. Những câu hỏi như vậy là thứ nuôi dưỡng sự tiến bộ của cả một nền bơi lội. Tôi đến Tokyo với tư cách một nhà báo, nhưng tôi rời đi với cảm giác mình vừa chứng kiến một buổi sáng thể thao hiếm có: một buổi sáng không có bất ngờ ở nhóm đầu, không có kỷ lục châu lục mới, không có kịch tính vượt ngục. Chỉ có những con người lặng lẽ hoàn thành nghĩa vụ của mình với môn thể thao họ chọn. Có lẽ đó là lý do tôi cứ nhớ mãi hình ảnh hai cô gái Pakistan đứng nhìn bảng điện tử — bởi giữa một ngày hội của những người chiến thắng, họ là những người duy nhất dạy tôi về lòng can đảm. Cuối cùng, khi đèn của Tokyo Aquatics Centre dần tắt và bảng điện tử ngừng cập nhật, thứ còn lại với tôi không phải là tỉ số. Nó là câu hỏi dành cho mỗi người yêu thể thao: khi biết mình có thể xếp cuối, khi biết không ai nhìn thấy mình, khi biết cơ hội vào chung kết gần như bằng không, bạn có dám đứng lên bục xuất phát và nhảy xuống nước? Hai cô gái Pakistan sáng hôm đó đã trả lời bằng chính những con số 36.52 và 37.02. Kỷ lục gia thế giới trả lời bằng 29.50. Và mọi câu trả lời, dù nhanh hay chậm, đều đáng được ghi nhận. Vì nước vẫn chảy, nước vẫn nhớ, và nước vẫn gọi tên từng người — ngay cả những người không bao giờ xuất hiện trên màn hình lớn.